Chcesz założyć akwarium, jednak nie wiesz od czego zacząć. To zrozumiałe. Akwarystyka to hobby wymagające zaangażowania i wiedzy. W pierwszym kontakcie może wydać się bardzo skomplikowane. Spokojnie – nasz miniprzewodnik pomoże Ci usystematyzować działania. Pamiętaj jednak, że to tylko miniprzewodnik z podstawowymi informacjami, które powinieneś poszerzyć.

Miejsce dla akwarium

Zdecydowanie unikaj miejsc zbyt blisko drzwi i miejsc o dużym natężeniu ruchu, w których ryby mogą czuć się zestresowane, a samo akwarium może być narażone na uszkodzenia. Dlatego przedpokój czy korytarz, szczególnie wąski, nie powinny być brane pod uwagę. Nieodpowiednie będzie również miejsce oświetlone przez większość dnia promieniami słońca. Słońce będzie powodowało wzrost glonów oraz duże wahania temperatury w ciągu dnia, a w upalne dni rybom będzie po prostu za gorąco. Akwaria dobrze prezentują się w miejscach, gdzie nie dociera zbyt dużo światła, nie ma odbić od szyby. Oczywiście, nie zawsze można takie miejsce w domu znaleźć, ale weź to pod uwagę przy wyborze lokalizacji.

Szafka

Małe akwarium do 60 litrów można postawić na zwykłej szafce czy stoliku (warto jednak je wzmocnić). Większe zbiorniki zdecydowanie powinny stać na dedykowanych szafkach, które są mocniejsze i wykonane z materiałów odporniejszych na zalanie wodą. Na rynku dostępnych jest wiele gotowych zestawów składających się z szafki, akwarium i pokrywy z oświetleniem. Możesz więc wybrać taki komplet, który wpisze się w Twoje wnętrze.

Wygoda i bezpieczeństwo

Nie zapomnij o dostępie do wody i prądu. Na jedno akwarium potrzebne są minimum trzy gniazdka. Również odległość od źródła wody jest ważna. Pamiętaj, że raz na tydzień (lub dwa) będziesz robić w akwarium podmiany wody. Planując większe akwaria, warto już na tym etapie ułatwić sobie pracę w przyszłości i tak wszystko zorganizować, by wodę dało się wylewać przy pomocy węża bezpośrednio do kanalizacji. Inaczej pozostaną wiaderka.

Wielkość akwarium

Zastanów się, w jakim celu zakładasz akwarium. Jeżeli zbiornik ma być ozdobą salonu, zwróć uwagę na aspekt wizualny podczas wyboru szafki i oświetlenia. Natomiast jeżeli już wiesz, że twoja przygoda z akwarystyką będzie się rozwijać w kierunku rozmnażania ryb, rozważ raczej możliwość postawienia regału z kilkoma zbiornikami. W przypadku gdy zakładasz zbiornik dla konkretnego gatunku ryb, weź pod uwagę ich wymagania (do jakiego rozmiaru dorastają, czy należy je utrzymywać w grupie, czy może parami, czy są terytorialne, jaką strefę akwarium zamieszkują).

Większy zbiornik jest łatwiejszy w pielęgnacji. Łatwiej w nim utrzymać równowagę biologiczną, daje też większe możliwości aranżacji. Dobrym wyborem na początek jest akwarium o pojemności minimum 60 litrów.

Wyposażenie akwarium

Do prawidłowego funkcjonowania zbiornika potrzebujesz grzałkę oraz filtr. Ich dobór zależy od wielkości akwarium oraz wymagań ryb. Podobnie wygląda sprawa z oświetleniem zbiornika.

Założyłeś akwarium i co dalej?

Nowo założone akwarium ze świeżym podłożem, wypełnione wodą wodociągową, z filtrem wypełnionym czystymi wkładami filtracyjnymi nie jest odpowiednim miejscem do życia dla ryb. By stać się dla nich bezpiecznym domem, musi zostać zasiedlone przez bakterie i inne mikroorganizmy. Dojrzewanie akwarium to okres, w którym zbiornik jest kolonizowany przez pożądane bakterie, w tym te uważane za najistotniejsze – bakterie nitryfikacyjne.

Nitryfikacja (cykl azotowy w akwarium)

Brak rozwiniętej flory bakteryjnej w nowym akwarium sprawia, że wpuszczenie na tym etapie ryb do zbiornika zwykle kończy się dla nich tragicznie. Ryby, jak każde organizmy, wydalają. Ich odchody w wyniku rozkładu prowadzonego przez bakterie stają się źródłem związków azotowych. W akwarium pojawiają się jony amonowe (NH₄⁺). Im woda jest bardziej zasadowa, tym więcej jonów amonowych (NH₄⁺) przekształca się w bardzo toksyczny dla ryb amoniak (NH₃). W dojrzałym akwarium tych związków nie znajdziesz, gdyż bakterie nitryfikacyjne rozłożą je do azotynów (NO₂^–), notabene również niezwykle toksycznych dla ryb. Jednak one również są przekształcane przez bakterie nitryfikacyjne we względnie bezpieczne azotany (NO₃^–). Niestety w nowym akwarium bakterii nitryfikacyjnych nie ma. Muszą dopiero zasiedlić filtr i podłoże, co dzieje się dość wolno. Przyjmuje się, że dojrzewanie akwarium trwa ok. 4 tygodni.

Kiedy można wpuścić ryby do nowego akwarium?

W dojrzewającym akwarium nigdy nie powinno się umieszczać pełnej, zaplanowanej obsady ryb, gdyż to właśnie ryby są głównym źródłem związków azotowych. Im więcej ryb w akwarium, tym więcej składników, z których powstają toksyczne związki azotowe. Jak zatem przeprowadzić dojrzewanie akwarium?

Dojrzewanie akwarium z wykorzystaniem ryb

Po zalaniu akwarium i uruchomieniu wyposażenia technicznego zastosuj preparaty uzdatniające wodę Antychlor + Esklarin z aloesem lub tylko Supreme. Usuną one chlor i zwiążą metale ciężkie. Po upływie doby wlej do akwarium preparat z bakteriami nitryfikacyjnymi lub mieszankę różnych szczepów bakterii, które ułatwią kolonizację akwarium przez bakterie nitryfikacyjne (Tropical Bacto-Active). Po kolejnych 1-2 dniach można do zbiornika wpuścić pierwsze rybki (2-3 sztuki) z zaplanowanej obsady. Na tym etapie warto zaopatrzyć się w testy akwarystyczne, aby śledzić zmiany stężenia azotynów (NO₂^–) i jonów amonowych (NH₄⁺) w trakcie dojrzewania akwarium. Bacznie też obserwuj zachowanie ryb. Nie zapomnij o robieniu niewielkich podmian wody (20-25%) nawet dwa razy w tygodniu. Po każdej podmianie uzdatniaj wodę, a preparat z bakteriami wlewaj dobę po podmianie i uzdatnieniu wody. Jeżeli ryby zachowują się normalnie, a testy nie wskazują na obecność amoniaku i azotynów, możesz wpuścić następną partię ryb.

Dojrzewanie akwarium bez ryb

Z wpuszczeniem ryb do akwarium można też poczekać ok. 4 tygodni, czyli tyle ile mniej więcej trwa dojrzewanie akwarium. Sęk w tym, że dla utrzymania równowagi biologicznej w zbiorniku potrzeba naprawdę dużo bakterii nitryfikacyjnych. A jak już wiesz, bakterie nitryfikacyjne do życia potrzebują energii, którą pozyskują ze związków azotu, których w nowym akwarium prawie nie ma. Jednak źródłem białka dla nich mogą być również rośliny. Posadzone w nowym zbiorniku, nim się zaaklimatyzują, zwykle tracą liście. Jeżeli nie będziesz specjalnie tych resztek usuwać, ulegną one rozkładowi, stając się pożywką dla bakterii nitryfikacyjnych. Dlatego więc oczekiwanie 4 tygodni na wpuszczenie ryb do akwarium obsadzonego roślinami i zasilanego preparatem bakteryjnym też nie jest złym rozwiązaniem. Po wpuszczeniu ryb monitoruj związki azotu w wodzie. Rób częste podmiany wody i stosuj preparaty bakteryjne, ponieważ system może nie być jeszcze gotowy na takie obciążanie odchodami i mocznikiem.

Dojrzewanie akwarium z podłożem aktywnym

Szczególnie trudnym wariantem są zbiorniki, w których zostało zastosowane podłoże aktywne przeznaczone do uprawy roślin. Tego typu substraty po zalaniu wodą uwalniają do niej mikro- i makroelementy. W efekcie w akwarium dochodzi do masowego rozwoju glonów i pogorszenia jakości wody. Dlatego tak ważne jest posadzenie już na samym początku możliwie dużej liczby roślin. Niekoniecznie muszą to być od razu gatunki docelowe. Ponadto trzeba zapewnić im odpowiednio intensywne oświetlenie i nawożenie CO₂. Jednocześnie należy wykonywać regularne, codzienne duże podmiany wody (30-50%).

Podmiana wody w akwarium

Podmiana wody w akwarium jest podstawowym zabiegiem pielęgnacyjnym. Należy ją wykonywać regularnie – najczęściej raz na tydzień. Jednak w akwariach z mniejszą obsadą ryb można podmiany robić rzadziej. Na ogół podmienia się 20-30% objętości wody w akwarium.

Jak przygotować wodę do podmian?

Wielu akwarystów wodę do podmiany odstawia w wiadrach na czas ok. 24 godzin. W tym czasie z wody ulatnia się chlor używany do dezynfekcji wody wodociągowej. Przy okazji zwiększa się też temperatura wody. W przypadku większych akwariów może być niemożliwe przygotowanie potrzebnej ilości wody w taki sposób. W takim wypadku można użyć wody prosto z kranu, koniecznie jednak należy zastosować preparat neutralizujący chlor – Antychlor oraz preparat uzdatniający surową wodę wodociągową, taki jak Esklarin z aloesem. Bardzo dobrym wyborem będzie również Supreme, który łączy właściwości dwóch poprzednich. Zawarte w nich substancje neutralizują metale ciężkie, chronią skórę, skrzela i oczy ryb przed agresywnym działaniem świeżej wody, natomiast dodatek aloesu przyspiesza regenerację uszkodzonego naskórka. Na drugi dzień po podmianie można zastosować preparat z bakteriami Tropical Bacto-Active, który zawiera wyselekcjonowane szczepy bakterii. Są one odpowiedzialne za rozkład materii organicznej. Związki mineralne rozpuszczone w wodzie, które powstają w trakcie tego rozkładu, łatwo usunąć podczas podmiany wody.

dr inż. Aleksandra Kwaśniak-Płacheta

Czytając kolejny raz często sprzeczne informacje powielane przez wielu akwarystów na różnych forach internetowych, grupach i postach na Facebooku, wraz z dyskusjami (lub nawet kłótniami), jakie ten temat wywołuje, chciałbym zabrać głos w dyskusji i spróbować choć trochę wytłumaczyć, o co w tym wszystkim chodzi.

Jako genetyk zwierzęcy z wykształcenia, uzurpuję sobie prawo do przedstawienia faktów na temat tzw. ryb fluo (tak je będę w dalszej części tekstu opisywał wspólnie), które do niedawna robiły furorę w sklepach zoologicznych i wyjaśnienia pewnych kwestii, żeby nie powielać różnych głupot i idiotyzmów (nie boję się użycia tych słów!) w Internecie.

Od czego tak w ogóle się to wszystko zaczęło? Pokrótce: pod koniec XX wieku w Singapurze przeprowadzono badania, gdzie wszczepiono gen białka pochodzącego z meduzy (białko to miało właściwości fluorescencyjne) do genomu danio pręgowanego (Danio rerio). Pierwotnie miało to na celu stworzenie ryb, które byłyby indykatorami (wskaźnikami) zanieczyszczenia wód. Jednak, jak to zwykle bywa, ktoś spojrzał na te rybki i zobaczył „$$” w postaci różnokolorowych ryb w akwariach potencjalnych klientów. Równocześnie wraz z danio ten sam gen został wszczepiony do genomu innej niewielkiej rybki, ryżanki japońskiej (Ozyrias latipes). I w ten sposób danio oraz ryżanka stały się pierwszymi gatunkami zwierząt genetycznie modyfikowanych dostępnymi w handlu jako zwierzęta domowe. W następstwie “ciepłego” przyjęcia przez rynek kolorowych rybek, odszukano, a następnie wszczepiono geny kilku różnych gatunków koralowców w genomy kilku różnych gatunków ryb akwariowych. W ten sposób uzyskano kolorowe danio, ale także tetry (żałobniczki, Gymnocorymbus ternetzi), brzanki borneańskie (mylnie zwane b. sumatrzańską Puntius anchisporus), grubowarga zielonego (“labeo”, Epalzeorhynchos frenatum) oraz bojownika syjamskiego (Betta splendens). Dokonano tego na zlecenie firmy GloFish, pochodzącej z USA. Dzięki tym zabiegom mamy ryby nawet w 5 różnych barwach. I maszyna ruszyła… Na całym świecie, z czasem, pokazały się kolorowe, fluorescencyjne ryby dostępne wraz ze wzrostem podaży, w coraz to bardziej przystępnych cenach i każdy może lub mógł sobie na nie pozwolić.

Jak tego dokonano? Za pomocą inżynierii genetycznej. W dobie wielkich odkryć z dziedziny genetyki molekularnej i bioinżynierii możliwe było dodanie fragmentu genów jednych zwierząt do genomu innych. Nie będę się tutaj rozpisywać na ten temat i wnikał w szczegóły, ponieważ jest to dość skomplikowane. Natomiast wyjaśnijmy najpierw jedną rzecz, która przy okazji jest bardzo często powtarzanym mitem:

„Olaboga ryby barwione! Przecież to pływająca tablica Mendelejewa! Trucie ryb!” (są to cytaty z komentarzy pod postami na FB) – MIT!!! – ryby te nie są w żaden sposób barwione barwnikami! Owszem, zdarzały się i pewnie nadal zdarzają ryby ze wstrzykniętym barwnikiem, były to najczęściej przeźroczki indyjskie (Parambassis ranga), ale na szczęście to już bardzo rzadko spotykany proceder. Natomiast ryby fluo rodzą się już w takich barwach i to są niejako ich “naturalne” barwy, które towarzyszą im przez całe życie. Nie mają w sobie żadnej chemii, nie są toksyczne, nie rozpada im się wątroba. To tyczyło się ryb barwionych iniekcjami. A fluo się takie rodzą.

Autor: Konrad Kozioł

„Ryby te cierpią! Trzeba im skrócić cierpienia!” – nie wiadomo, jednak najprawdopodobniej MIT – niestety, ryby głosu nie mają, więc nie powiedzą nam, że coś je boli. Natomiast gdyby cierpiały całe swoje życie, nie rosłyby i nie rozmnażałyby się jak dzikie danio. Co więcej, były badania, które wskazywały, że danio fluo i dzikie nie różniły się od siebie pod względem rozrodczości i zdrowotności. To, że często ryby, które kupujemy są osłabione jest o wiele częściej powodem chowu wsobnego (czyli w bliskim pokrewieństwie). I, na wszystkie siły na niebie i ziemi, nie zabijajmy ich! To są żywe, czujące stworzenia! Ich kolor to nie powód, aby wydawać na nie wyrok śmierci!

„Ryby fluo są nielegalne!” – trochę MIT, trochę PRAWDY – organizmy zmodyfikowane genetycznie, a dokładniej ich hodowla, chów i wszelki obrót nimi podlegają ścisłym regulacjom w naszym kraju. Ryby fluo zostały wrzucone do jednego worka z roślinami GMO (z ang. “genetically modified organism”), z których wytwarzane są pasze dla zwierząt (bo tutaj są największe kontrowersje, ale to zupełnie inne zagadnienie). Aby móc hodować i handlować organizmami GMO, trzeba spełnić szereg uwarunkowań, a każdy, kto chce utrzymywać takie organizmy musi mieć odpowiednie zezwolenia. Więc jeśli masz odpowiednie zgody od organów władzy – proszę bardzo, hoduj ryby fluo. Ale jeśli ich nie posiadasz – to nie możesz ich utrzymywać i nimi handlować. Pomijam tu już kwestię patentów, którymi są objęte ryby GloFish, bo to dopiero zagmatwana sprawa.

Autor: Konrad Kozioł (sklep Kraków Zakopianka)

Co do etycznych rozważań nt. sensu ich istnienia i ich być albo nie być – na rynku oraz w akwariach hobbystów – nie będę się wypowiadać. Jest to bardzo indywidualna kwestia i każdy ma prawo mieć swoje zdanie na ten temat.

Mam nadzieję, że wyjaśniłem choć trochę kwestię ryb fluo, a każdy zainteresowany akwarystyką będzie mógł teraz usiąść przed swoim akwarium, patrząc na ryby, i zastanowić się: czym te zwierzaki sobie zasłużyły, że jest wokół nich takie zamieszanie podczas karmienia ulubionymi kąskami

Autor: Konrad Kozioł (sklep Kraków Zakopianka)

Akwarium jest namiastką prawdziwego ekosystemu. W naturalnym środowisku zachodzi ogromna ilość różnych procesów, które w warunkach domowych trudno odzwierciedlić bez użycia dodatkowego sprzętu. Jednym z nich jest proces nitryfikacji, inaczej mówiąc – cykl azotowy. Uproszczając, jest to proces, w którym szkodliwe związki chemiczne powstałe na skutek przemiany materii „zamieniają się” w tlen i związki azotowe.

Urządzeniem odpowiedzialnym za usprawnienie tego procesu jest filtr. Niestety często jego rola jest błędnie określana na podstawie wizualnych obserwacji. Funkcja „czyszczenia” wody w sposób mechaniczny, czyli wyłapywanie wolno pływających drobinek brudu ze słupa wody to tak naprawdę tylko wierzchołek góry lodowej.

Filtr pełni funkcję głównie biologiczną, którą można podzielić na następujące etapy:

Etap 1.

Odchody ryb, martwe resztki roślin, zalegający na dnie pokarm podlegają procesom gnilnym. Powodują one rozbijanie materii organicznej na coraz mniejsze i prostsze cząsteczki, białka, aminokwasy na końcu pojawia się amoniak (NH3) lub amon (NH4+). Warto w tym miejscu wtrącić, iż pojawienie się amonu lub amoniaku uzależnione jest od odczynu wody. W wodzie zasadowej, będziemy mieli do czynienia z amoniakiem, natomiast w kwaśnej z amonem. Amon nie jest szczególnie niebezpieczny, natomiast amoniak już w niewielkich stężeniach może negatywnie wpływać na życie i zdrowie naszych wodnych podopiecznych.

Etap 2.

Gdy w zbiorniku są obecne chociaż śladowe ilości amoniaku (NH3) lub amonu (NH4+), zaczynają intensywnie pracować bakterie, które rozkładają amoniak (NH3) lub amon (NH4+) w azotyny (NO2). Azotyny (NO2), podobnie jak amoniak, są silnie trujące i stanowią zagrożenie dla życia i zdrowia zwierząt wodnych.

Odbiegając trochę od tematu, muszę wspomnieć, że podtruwanie szkodliwym amoniakiem i azotynami nie zawsze u ryb jest od razu widoczne. Często, zwłaszcza u odporniejszych gatunków trudno zauważyć zmiany w wyglądzie zewnętrznym i zachowaniu. Najczęściej podwyższony poziom amoniaku (NH3) i azotynów (NO2) prowadzi do obniżenia odporności i częstszej zachorowalności ryb na inne choroby, których akwaryści zazwyczaj nie łączą z problemami na podłożu biologicznym. Najczęściej brak reakcji ze strony akwarysty prowadzi do śmierci tych osobników.

Etap 3.

Stale podnoszący się poziom azotynów (NO2) jest pożywką dla bakterii, które rozkładają azotyny (NO2) w azotany (NO3). Teoretycznie jest to końcowy etap cyklu nitryfikacyjnego, jednak nie jest to koniec zachodzących w akwarium procesów, dlatego warto wspomnieć o kolejnym etapie.

Etap 4.

Azotany (NO3) w ograniczonych ilościach nie są trujące, jednak ich poziom stale rośnie, przez co po pewnym czasie może być powodem zatrucia ryb lub/i powstawania glonów. W tym miejscu istotną rolę pełnią rośliny, które w procesie fotosyntezy przyswaja m. in. azotany (NO3), regulując ich poziom. W procesie tym produkują one również tlen, który jest niezbędny do życia rybom oraz bakteriom nitryfikacyjnym. W przypadku, gdy z jakichś powodów rośliny nie są w stanie przyjąć zbyt dużej ilości azotanów (NO3), ich poziom można obniżać regularnie podmieniając wodę w akwarium.

Dlaczego zatem filtr jest tak istotny w akwarystyce? W gąbce lub innych mediach filtracyjnych (np. ceramika) rozwija się cała wyżej wspomniana flora bakteryjna. Ilość bakterii uzależniona jest od warunków panujących w akwarium (ilości amonu/amoniaku, azotynów). Bakterie same dostosowują swoją liczebność do stężeń tych związków. Ich jednym ograniczeniem jest ilość miejsca w filtrze, zatem warto zadbać o odpowiednio dużą gąbkę lub/i ilość ceramiki tak, by nie doprowadzić do zaburzeń w procesie nitryfikacji.